«Жас ғалым» жобасы бойынша жас ғалымдар туралы 2022-2024 жылдарға арналған ақпарат -1


AP13268891 «Тау жыныстары сілемінің геомеханикалық жай-күйін ескере отырып, кенді ыдыратуды төмендетуді қамтамасыз ететін қуаты аз кен орындарын жоюдың тиімді технологиялық схемаларын әзірлеу» ғ.ж. Сүйімбаева А.М.

Өзектілігі

Қатты жарылған тұрақты негізгі жыныстары бар қуаты аз кенді денелерді сындыру кезінде тау жыныстары сілемінің геомеханикалық жағдайын ескере отырып, кенді ыдыратуды азайтуды қамтамасыз ететін бұрғылау-жару жұмыстарының (БЖЖ) параметрлерін оңтайландыру бойынша технологиялық схемаларды құру мәселелері тау-кен өнеркәсібінде әрқашан маңызды міндет болды. Бүгінгі таңда барлық дерлік төмен қуатты кен орындарында кенді ыдырату шешілмеген мәселе болып табылады. Кен орнын игеру технологиясының ерекшелігі-іргелес тау жыныстарының іргелес қалыңдығын ұстап қалу арқылы кенді жоспардан тыс ыдырату, бұл массивтің қасиеттеріне байланысты, мысалы, жарықтардың, жыныстардың қолайсыз бағыты, массивтің жарылған құрылымы және екі түрлі литологиялық айырмашылықтардың (кен — тау жыныстары) әлсіз адгезиясы және т. б. жоспардан тыс ыдыраудың салдары артық Тау массасын тасымалдау шығындарының артуына әкеледі. тау жыныстарын алу және кенді өңдеу, сайып келгенде, пайдалы қазбалардың өзіндік құнын арттыру.

Геотехникалық жұмыстар кешені негізінде БЖЖ параметрлерін оңтайландыру өндірілетін пайдалы компоненттің жоғары сапасын сақтай отырып, шығындарды азайтуды қалай қамтамасыз етуге және ұңғымалық және тазарту жұмыстарының тиімділігін арттыруға болады деген сұраққа жауап бола алады. Демек, кенді ыдыратуды азайту өзекті ғылыми-практикалық міндет болып табылады.

Жобаның мақсаты

Кенді ыдыратуды азайтуды қамтамасыз ететін қуаттылығына қарай қуаты аз кен денелерін бітеу бойынша бұрғылау-жару жұмыстарының оңтайлы паспорттарын әзірлеу үшін геологиялық беріктік индексіне сәйкес кен орнының учаскелерін тау жыныстарының орнықтылық рейтингі бойынша аудандастыру бойынша геотехнологиялық зерттеулер жүргізу.

Күтілетін нәтижелер

Жобаны іске асыру нәтижесінде бір осьті сығуға тау жыныстарының үлгілерін сынауды, RQD (Rock Quality Designation) тау жыныстарының сапасын анықтауды, тау жыныстарының сынықтарын түсіруді қамтитын геотехнологиялық (шахталық және зертханалық) зерттеулер кешенін жүргізу нәтижелері негізінде қуаты аз кен денелерін сынау кезінде кенді ыдыратуды азайтуды қамтамасыз ететін бұрғылау-жару жұмыстарының оңтайлы паспорттары әзірленетін болады. литологияны, тау жыныстарының сулануын есепке алу және кен орнының учаскелерін геологиялық беріктік индексі (Geological Strength Index — GSI) бойынша аудандастыру. Қуаттылығына және кен орнының нақты учаскесі үшін GSI көрсеткішінің мәніне байланысты қуаты аз кенді денелерді тойтару бойынша БЖЖ паспорттары оңтайландырылатын болады.

Зенрттеу тобы

  1. Сүйімбаева Айгерім Маратқызы, PhD, жобаның ғыл. жет., старший научный сотрудник ҚазКҚДИ-ның аға ғылыми қызметкері, КАжЕҚ каф. аға оқытушысы

Индекс Хирша – 1,

Researcher ID — AAC-8234-2022

ORCID — 0000-0001-6582-9977

Scopus Author ID – 57204776922

  1. Имашев Асқар Жанболатұлы, PhD, ғыл. консультант ПҚКБ каф. доценті

Хирша Индексі – 2,

Researcher ID — ABC-2138-2021

ORCID — 0000-0002-9799-8115

Scopus Author ID – 57204153972

2022 жылғы жарияланымдар тізімі:

  1. Imashev A.Zh., Suimbayeva A.M., Zhunusbekova G.Zh., Zeitinova Sh.B., Kuttybayev A., Mussin A. Research into stress-strain state of the mass under open pit with a change in the open-pit bottom width // “Mining of Mineral Deposits”. – 2022. – №3. – P. 21-26.  (БД Scopus)
  2. Zhunusbekova G.Zh., Suimbayeva A.M., Imashev A.Zh., Kazakov A. Analyzing strength criteria for assessing mine working stability // Труды Университета, 2022. – №3(88). – С.159-165. (КОКСОН)
  3. 2022 жылғы «21» қазандағы № 29648 авторлық құқықпен қорғалатын объектілерге құқықтардың мемлекеттік тізіліміне мәліметтер енгізу туралы куәлік. Тау-кен жұмыстарының тұрақтылығын бағалау үшін беріктік критерийлерін талдау / Сүйімбаева А.М., Жүнісбекова Г.Ж., Имашев А.Ж.

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Бір білікті сығуға тау жыныстарының үлгілерін сынауды, RQD (Rock Quality Designation) тау жыныстарының сапасын анықтауды, тау жыныстарының жарықшақтығын түсіруді, тау жыныстарының литологиясы мен сулануын есепке алуды қамтитын геотехнологиялық (шахталық және зертханалық) зерттеулер кешенін жүргізу жолымен қуаты аз кенді денелерді сынау жөніндегі бұрғылау жару жұмыстарының паспорттарын оңтайландыру сұраққа жауап болуы мүмкін,  өндірілетін пайдалы құрамның жоғары сапасын сақтай отырып, шығындарды азайтуды және ұңғыма және тазалау жұмыстарының тиімділігін арттыруды қалай қамтамасыз етуге болады.

Жоба бойынша мақсатты тұтынушылар «АЛТЫНАЛМАС АК» АҚ, «Nova-Цинк» ЖШС, «Өркен» ЖШС, «KAZ Minerals» ЖШС және «Казцинк» ЖШС сияқты тау-кен кәсіпорындары, Ресей мен ЕО елдерінің тау-кен өндіру кәсіпорындары болып табылады.

 

AP13268843 «Оңтүстік Торғай бассейнінің Арысқұм иілісі мезозой кешенінің мұнай-газдылығын зерттеу» ғ.ж. Мадишева Р.К.

Өзектілігі

Арысқұм иілуінде Мұнай және газ кен орындары негізінен Юра және бор шөгінділерінде, сондай-ақ квази-платформалық кешеннің девондық-төменгі көміртекті түзілімдерімен және іргетастың ыдыраған шығыңқыларымен шектелген. Қазір мұнай мен газдың 52 кен орны бар, олардың бастапқы алынатын қорларының өндірісі айтарлықтай жоғары. Мұнайдың өнеркәсіптік ағындарына дейін домезозой түзілімдерінің мұнай-газ көріністері оларда белгілі бір мұнай-газ әлеуетінің болуы туралы қорытынды жасауға мүмкіндік береді. Осыған байланысты мұнайдың шығу тегін анықтау және көмірсутектердің көші-қон бағытын болжау елдің минералды-шикізат базасын толықтыру мақсатында терең бұрғылауды негіздеу үшін өзекті болып табылады.

Жобаның мақсаты

Көмірсутектерді генетикалық типтеу, құрылымдардың сұйықтық қатынасын анықтау және Оңтүстік Торғай мұнай-газ бассейнінің Арысқұм кен орындарындағы мұнайды биомаркерлік талдау және саусақ ізі нәтижелері бойынша көші-қон бағытын анықтау.

Күтілетін нәтижелер

Мұнайдағы биомаркерлерді зерттеу мұнайдың пайда болу жағдайларын анықтауға, оның құрамын бастапқы ОВ-ның геологиялық жасымен корреляциялауға, диагенез кезінде тотығу-тотықсыздану жағдайының сипатын, тау жыныстарының литологиясын және микробиологиялық белсенділіктің әсерін және мұнай түзудің басқа геохимиялық параметрлерін анықтауға мүмкіндік береді.

Мұнай іздерін топтастыра отырып, санау объектілерін оңай бөліп алуға және ұңғымалардан мұнайдың сағалық сынамаларын қолдана отырып, кен орындарының геологиялық және гидродинамикалық модельдерін дұрыс құруға болады.

Зерттеу тобы

  1. Мадишева Рима Көпбосынкызы, PhD, жобаның ғыл. жет., ҚазКҚДИ-дың аға ғылыми қызметкері, ПҚКБ каф. доцентінің м.а.

Хирша Индексі — 1

ResearcherID: M-3883-2014

Scopus Author ID: 57216301476

https://orcid.org/0000-0003-1167-6113

  1. Портнов Василий Сергеевич, т.ғ.д., ғыл. консультант, ПҚКБ каф. профессоры Хирша Индексі — 2

ResearcherID: N-1982-2015

Scopus Author ID: 55750611900

https://orcid.org/0000-0002-4940-3156

2022 жылғы жарияланымдар тізімі:

  1. Мадишева Р.К., Портнов В.С. Оңтүстік Торғай шөгінді бассейнінің Арысқұм иілуінің мұнайгаздылығы туралы // Мұнай және газ. №5 (131). 2022. С. 26-37.
  2. Р.К. Мадишева, В.С. Портнов, А.Н. Есендосов. Оңтүстік Торғай шөгінді бассейнінің Арысқұм иілуінің мұнайгаздылығы // Инновационные подходы в современной науке. — №14 (122). — М.: 2022. – С. 5-10. https://www.internauka.org/conf/inno/cxxii

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Алынған эксперименттік деректер мен олардан алынған қорытындылар көмірсутектердің көші — қон жолдарын қадағалау және осы аймақтың мұнай және газ жинақталу ауқымын болжау үшін пайдаланылуы мүмкін.

 

AP13268841 «Көмір шахталарының жағдайлары үшін дайындық тау-кен қазбаларын қолдау технологиясын әзірлеу» ғ.ж. Жұмабекова А.Е.

Өзектілігі

Жобаның идеясы оны тиімді пайдалану үшін бекіткіштің параметрлерін анықтау бойынша негізделген технологиялық шешімдерді қамтамасыз ету болып табылады және тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде еңбек және материалдық шығындарды азайтуға, сондай-ақ жоғары техникалық-экономикалық тиімділікке қол жеткізуге мүмкіндік беретін негізгі жыныстардың кернеулі-деформацияланған күйін ескере отырып, бекіту параметрлерін негіздей отырып, технология мен құралдарды әзірлеу және енгізу кезінде жерасты тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігін арттыру қол жеткізуге болады..

Жобаның мақсаты

Тазарту кенжарының алдында контур маңындағы тау жыныстары массивінің кернеулі-деформацияланған жағдайын басқару негізінде дайындық қазбаларын қолдау технологиясын әзірлеу.

Күтілетін нәтижелер

— массивтің геомеханикалық жай-күйін және тау-кен жұмыстарын дамыту схемаларын ескере отырып, бекіту технологиясы мен құралдарын әзірлеу (патентке өтінім беру; зияткерлік меншік туралы куәлік: ЭЕМ бағдарламасына немесе оқу құралына);

— прогрессивті технологиялық шешімдерді қалыптастыру, тау-кен массивін контурлық нығайту құралдарының тәжірибелік-өнеркәсіптік партиясын дайындау және енгізілетін қазба контурларын бекіту технологияларына мониторинг жүргізу (әртүрлі мақсаттағы тәжірибелік-өнеркәсіптік партияларды сынау);

— шахта жағдайында арқанды және құрамдас анкерлермен қазбаларды жүргізудің технологиялық схемаларын жетілдіру бойынша зерттеу нәтижелерін тәжірибелік-өнеркәсіптік сынау және іске асыру (шахталық тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтар актісі);

— геологиялық бұзылу аймақтарында, жоғары тау қысымы аймақтарында (технологиялық схемалар), оның ішінде синтетикалық шайырлармен қазбаларды жүргізу кезінде бекітудің прогрессивті тәсілдерін жасау;

— геологиялық бұзылу аймақтарында, жоғары тау қысымы аймақтарында (технологиялық схемалар), оның ішінде синтетикалық шайырлармен қазбаларды жүргізу кезінде бекітудің прогрессивті тәсілдерін жасау.

Зерттеу тобы

  1. Жұмабекова Айла Ермекқызы, PhD, ғыл. жет., ҚазКҚДИ-дың аға ғылыми қызметкері, «ПҚКБ» кафедрасының аға оқытушысы

Хирша Индексі — 1. Author ID в Scopus: 57209741110

Researcher ID Web of Science: AAA-6811-2022

ORCID ID: 0000-0002-1501-5382

Researcher ID in Publons: AAA-6811-2022

  1. Демин Владимир Федорович, ғыл. консультант., т.к.д., «ПҚКБ» профессоры Индекс Хирша — 3.

Author ID в Scopus: 57212219714

Researcher ID Web of Science: AAD-7143-2022

ORCID ID: 0000-0002-1718-856X

Researcher ID in Publons: AAD-7143-2022

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Бүгінгі таңда көмір саласын дамытудың өзекті бағыттарының бірі жоғары техникалық-экономикалық тиімділікке қол жеткізу және тау-кен жұмыстарының қауіпсіздігін арттыру үшін тау-кен массивін тұрақтандырумен қазбаларды бекітудің технологиялық ресурс үнемдеу тәсілдері мен белсенді құралдарын әзірлеу және сынақтан өткізу болып табылады.

Қарағанды көмір бассейнінің шахталарындағы жерасты тау-кен қазбалары тұрақсыз күйде (шатыр, топырақ және бүйір жыныстарының жылжуы бойынша), айтарлықтай материалдық шығындармен және жұмыстың еңбек сыйымдылығымен ұсталады, бұл оларды бекіту параметрлерінің берілген тау-кен-геологиялық, техникалық және өндірістік жағдайларда пайдалану шарттарына сәйкестігі бойынша негіздеменің болмауына байланысты. Бекіткіштің параметрлерін анықтау және тиімді пайдалану бойынша негізделген технологиялық шешімдер қабылдау тау-кен қазбаларының периметрі бойынша орналасқан тау жыныстарының деформацияланған күйін геомеханикалық болжамды бағалау қажет. Негізгі жыныстардың кернеулі-деформацияланған жай-күйін ескере отырып, оларды бекіту параметрлерін негіздей отырып, технологиялар мен құралдарды әзірлеу және енгізу жерасты тау-кен қазбаларын пайдалану кезінде еңбек шығындары мен материалдық шығындарды азайтуға мүмкіндік береді.

 

AP13268798 «Геологиялық бұзушылықты дайындық қазбасымен кесіп өту кезінде тау жыныстарының әлсіреген аймағын нығайту жөніндегі технологиялық схемаларды әзірлеу және өнеркәсіптік апробациядан өткізу» ғ.ж. Халикова Э.Р.

Өзектілігі

Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру тереңдігінің өсуіне байланысты тау-кен геологиялық жағдайлары үнемі нашарлайды.

Тау-кен қазбаларының тұрақтылығын арттыру пайдалы қазбалар кен орындарын жерасты игерудегі маңызды міндеттердің бірі болып табылады.

Тау-кен жұмыстарының қанағаттанарлықсыз жағдайы жанама қаржылық және еңбек шығындарын ескеруді қиындатады, сонымен қатар көмір қазу технологиясымен байланысты бірқатар процестерге теріс әсер етеді (көлік, желдету, сутөкпе және т.б.). Сондықтан тау кен қазбаларының тұрақтылығы мәселесі еліміздің түрлі бассейндеріндегі көмір шахталары жұмысының тиімділігін анықтайтын және өзекті мәселелердің бірі болып қала береді.

Қазіргі уақытта ҚР көмір саласында жерасты жұмыстары үшін ұсынылған ғылыми бағытты дамыту перспективасы ғылыми-қолданбалы зерттеулердің нәтижелерін пайдалануға және Қарағанды бассейнінің көмір шахталарында тәжірибелік-өнеркәсіптік сынақтан өткізуге байланысты. Сондықтан тау жыныстары массивінің кернеулі-деформацияланған жай-күйін сандық модельдеу негізінде жерасты қазбаларын жүргізу кезінде негізгі жыныстардың пайда болуының әртүрлі бұзылуына байланысты жоғары жылжу аймақтарында массивтің құлауын болдырмаудың қазақстандық технологиясын тәжірибелік-өнеркәсіптік сынау және коммерцияландыру көмір қабаттарын дайындау мен өңдеудің әртүрлі тау-кен техникалық жағдайларында тау-кен жұмыстары саласындағы өзекті міндет болып табылады.

Жобаның мақсаты

Қазбаны қоршап тұрған тау жыныстарының тұрақтылығын арттыруды қамтамасыз ететін дайындық қазбасымен геологиялық бұзушылықты кесіп өту кезінде тау жыныстарының әлсіреген аймағын нығайту жөніндегі технологиялық схемаларды әзірлеу.

Күтілетін нәтижелер

Жобаны іске асыру нәтижесінде Қарағанды бассейнінің шахталарында көмір өндірудің қауіпсіздігі мен тиімділігін арттыру жөніндегі жұмыстарды орындауды ынталандыру кезінде қабаттың алынатын қуатымен амплитудасы бойынша сәйкес келетін бұзылған тау алабындағы қазбаларды ұстап тұруға арналған шығындарды азайтуды қамтамасыз ететін әзірленген бекітпені орнатудың технологиялық схемалары әзірленетін болады, жоғары тау қысымының әсерін болдырмау әдістерін жетілдіруді, көмір қазу кезінде геомеханикалық жағдайларды болжауды талап етеді тау-кен қазбаларының тұрақтылығын арттырудың перспективалық әдістерін енгізумен.

Зерттеу нәтижелері бакалавриат, магистратура және докторантура студенттерінің «Тау-кен ісі» мамандығы бойынша оқу-әдістемелік материалдарды дайындауда пайдаланылатын болады.

Зерттеу тобы және жобаны басқару

  1. Халикова Эльвира Равиловна, PhD, ғыл. жет., ҚазКҚДИ-дың аға ғылыми қызметкері, «ПҚКБ» каф. аға оқытушысы

Хирша Индексі — 1.

Author ID в Scopus: 57212216553

Researcher ID Web of Science: ABE-4117-2021

ORCID ID: 0000-0003-1501-8492

Researcher ID in Publons: ABE-4117-2021

https://person.kstu.kz/halikova-elvira-ravilovna/

  1. Демин Владимир Федорович – ғыл. консультант., т.ғ.д., «ПҚКБ» кафедрасының профессоры

Хирша Индексі — 3.

ORCID ID: 0000-0002-1718-856X

Author ID в Scopus: 57212219714

Researcher ID Web of Science: AAD-7143-2022

Researcher ID in Publons: AAD-7143-2022

https://person.kstu.kz/demin-vladimir-fedorovich/

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Ғылыми-қолданбалы жұмыстың шығуы-қазбаның айналасында қатайтатын бекіту технологиясын тиімді қолдану, қазбаларды жүргізудің технологиялық схемаларын әзірлеу және оны қоршаған тұрақсыз жыныстарды бекіту мүмкіндігі.

Қолданыстағы технологиялық тәуекелдер тау — кен қазбаларын жүргізу үшін тиімді технологияларды, жабдықтар мен бекіту құралдарын қолдану және тау-кен факторларының көріністерінің ұңғымалық цикл процестерін орындаудың пайдалану сенімділігіне әсерін болдырмауға мүмкіндік беру салдарынан да азаяды.

Өнеркәсіптік нарыққа шығудың нұсқасы меншік құқығын және өнімді лицензиялаумен сертификаттау құжаттарын алу болып табылады.

Без рубрики