2022-2024 жылдарға арналған «Жас ғалым» -2 жобасы бойынша жас ғалымдарды мемлекеттік бюджеттік қаржыландыру жобалары бойынша ақпарат


AP14972804 «Жобалаудың рәсімделген әдістемесі негізінде өндірісті технологиялық даярлаудың бағдарламалық қамтамасыз етуін әзірлеу» ғ.ж. Савельева Н.А.

Өзектілігі

ҚР инновациялық-индустриялық даму контекстінде технологияны (технологиялық процестерді және оларды жарақтандыру құралдарын) әзірлеу мерзімдерін қысқартуға қойылатын талаптар оның сапасын жақсарту кезінде өсті. Бұл әсіресе өндірістік жүйелердің кең дамуымен өзекті болады. Бұл жүйелерді тиімді пайдалану технологиялық дайындықты автоматтандыруды, соның ішінде ең көп уақытты қажет ететін өндіріс технологиясын жобалауды қажет етеді.

Қазіргі уақытта өндірістің қарқындылығы мен оның технологиялық дайындық қарқыны арасында алшақтық байқалды. Өндірісті дайындаудың төмен қарқыны өндіріс қарқынын тежейді және өндірісті жетілдіру шараларының тиімділігін айтарлықтай төмендетеді. Машина жасаудағы өндірісті қарқындатудың маңызды құралы технологияны жобалауды автоматтандыру болып табылады, ол күнделікті және шығармашылық салаларда инженерлік еңбекті автоматтандыруды қамтамасыз етуі керек. Жобалауды автоматтандыру жаңа, жоғары сапалы деңгейде өндірістік мәселелерді шешудің құралы болып табылады.

Жобаның мақсаты

Жобаның мақсаты бір және шағын өндіріс жағдайында бөлшектерді кесу арқылы механикалық өңдеудің технологиялық процестерін автоматтандырылған жобалау жүйесін әзірлеу болып табылады.

Күтілетін нәтижелер

Жобаны іске асыру нәтижесінде автоматтандырылған жобалаудың ресімделген әдістемесі және оның негізінде өндірістік шығындар мен сапа шығындарын төмендететін субъективті қателіктерді болдырмайтын, жобалау уақытын қысқартуды қамтамасыз ететін бірлік және шағын сериялы өндіріс жағдайында өндірісті технологиялық дайындауға арналған бағдарламалық қамтамасыз ету әзірленетін болады.

Өндірістік шығындар мен сапа шығындарының шамасын ескере отырып, кескіш құралдың оңтайлы жиынтықтарын, технологиялық өңдеу маршруттарының ең жақсы нұсқаларын анықтауды ескеретін көп өлшемді талдау негізінде төрт деңгейлі математикалық модель әзірленетін болады.

Өндіріске жаңа жобалау-конструкторлық әзірлемелерді енгізу мерзімдерін қысқартуды қамтамасыз ететін технологиялық процестің ұтымды нұсқасын таңдаудың жаңа әдістемесі әзірленетін болады.

Машина жасау кәсіпорындарында бөлшектерді дайындаудың технологиялық процестерін автоматтандырылған жобалаудың ресімделген әдісін қолдануға эксперименттік зерттеулер жүргізілетін болады. Алынған әдістеме негізінде бағдарламалық өнім жасалады. Әзірленген бағдарламалық өнімдерді практикалық пайдалану және оларды сынақтан өткізу бойынша ұсыныстар алынады. Өндіріске жаңа жобалау-конструкторлық әзірлемелерді енгізу мерзімдерін қысқартуды қамтамасыз ететін технологиялық процестің ұтымды нұсқасын таңдаудың жаңа әдістемесі әзірленетін болады.

Зерттеу тобы

  1. Савельева Надежда Александровна – ғ.ж., ТЖМжС кафедрасының аға оқытушысы.

ORCID 0000-0003-4277-1586

Scopus Author ID 57217129106

  1. Жетесова Гульнар Сантайқызы – ғылыми кеңесші, т.ғ.д., ТЖМжС кафедрасының профессоры.

ORCID  0000-0001-6504-3405

Researcher ID S-3369-2017

Scopus Author ID 57219845188

2022 жылғы жарияланымдар тізімі

Savelyeva N., Zhetessova G., Berg A.S., Berg A.A. Development of Measuring Cycles to Compensate for Errors in Basing, Algorithms for Forming Sets of Basic Technological Processes of Mechanical Processing of Parts, 5-10 бет, Университет еңбектері, 3(88), 2022

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Жобаның алынған нәтижелерінің мақсатты тұтынушылары машина жасау кәсіпорындары, базасында жөндеу-механикалық парктері бар ірі және орта тау-кен өндіру кәсіпорындары болуы мүмкін.

Әдістеме мен бағдарламалық қамтамасыз етуді қолдану өндіріске жаңа жобалау-конструкторлық әзірлемелерді енгізу мерзімдерін қысқартуды қамтамасыз етеді, бұл олардың тиімділігін арттырудың қажетті шарты болып табылады. Халықаралық әсерлер жоғары технологиялық талап етілетін ғылымды қажетсінетін өнімнің шетелдік нарықтарға шығу мүмкіндігіне, республиканың технологиялық тәуелділігінің төмендеуіне және Қазақстанның халықаралық беделінің артуына байланысты.

Алынған ғылыми нәтижелердің ғылыми, жобалық ұйымдарда, сондай-ақ жоғары оқу орындарында, бакалаврларды, магистранттар мен докторанттарды оқытуда қолданылуы мүмкін.

 

AP14972873 «Пайдалы қазбаларды қазып алудың толықтығын арттыру мақсатында рудалы кенорындарды игерудің үнемді технологияларын жасау» жобасы туралы: ғылыми жетекшісі – Балпанова М.Ж.

Жұмыстың өзектілігі

Қазіргі уақытта жерасты кеніштері тиімділігінің тиісті деңгейін ұстап тұрудың қолда бар барлық тау-кен-геологиялық және технологиялық ресурстарын ұтымды пайдалану мәселелері мен міндеттері барған сайын өзекті бола түсуде, бұл ретте кеншоғырларды игеру тиімділігін арттырудың маңызды резервтерінің бірі, кентіректерді кейіннен қазып алу есебінен қорларды неғұрлым толық алу деп есептеген жөн.

Сондықтын таужыныстары қабаттасып орналасқан қабатты (қатпарлы) кен денелерін игеру кезінде таужыныстар массивінің геомеханикалық жағдайын ескере отырып, кен орындарын игеру параметрлерін оңтайландыру бойынша технологиялық схемаларды құру мәселесінің өзектілігі әрдайым тау-кен өнеркәсібінде маңызды міндет болып табылады.

Жобаның мақсаты

Жобаның мақсаты таужыныстардың әрбір литологиялық типі үшін сырғу беттердің қисықтарын құру арқылы кентіректерге жүктемені айқындау негізінде кентіректерді панельде өндіру тәртібі мен бағытын белгілеу жолымен пайдалы қазбаларды толық алуды қамтамасыз ететін кенорындарды игерудің жаңа технологияларын жасау болып табылады.

Күтілетін және қол жеткізілген нәтижелер

Жобаны іске асыру нәтижесінде тірек кентіректерінің және қазылған кеңістіктердің айналасындағы массивтің орнықтылығы мен ақауын бағалауды қамтитын зерттеулер кешенін (теориялық және табиғи) жүргізу нәтижелері негізінде кентіректердің қайта игеру кезеңдеріндегі орнықтылығын қамтамасыз ететін кен денелерін қазудың жаңа технологиялық схемасы әзірленеді; тірек кентіректерінің жүктелу дәрежесінің кентіректердің пішінін және төбедегі жапсарлас таужыныс қабатының деформация аймағын ескере отырып, панельді қазудың негізгі параметрлеріне тәуелділігін белгілеу; кентірек массивінің бұзылу критерийлерін анықтау; панельде кентіректерді алу тәртібі мен бағытын ескере отырып, кентіректер тобының сенімділігін және олардың тізбекті қирауының мүмкін болатын шекараларын анықтау; жер бетінің барынша шөгуінің шамасын есептеу жолымен кен орнындағы жер бетінің толық жұмыс істеу шарттарын айқындау.

Зерттеу тобы

  1. Балпанова Мерей Жумагалиевна, жоба жетекшісі, жоғары «Механика» мамандығы бойынша MSc КЕАҚ «Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті».

Хирш индексі – 1,

Researcher ID –

AGM-4593-2022 ORCID — 0000-0002-1513-5317

Scopus Author ID — 57218699653

  1. Қожоғұлов Қамшыбек Чонмұрынұлы, ғылыми кеңесші, техника ғылымдарының докторы, Қырғыз Республикасы ҰҒА академигі, профессор Қырғыз Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының Геомеханика және жер қойнауын игеру институты, директор.

Hirsch index – 1

Researcher ID — AHC-5431-2022

ORCID — 0000-0002-0813-8907

Scopus Author ID — 57193738833

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Жобаны іске асыру нәтижелері жазық және көлбеу кеншоғырларды өндіруші таукен кәсіпорындарында өнеркәсіптік қауіпсіздік деңгейін жоғарылатуға және пайдалы қазбаларды қазып алудың толықтығын арттыру мақсатында рудалы кенорындарды игерудің үнемді технологиясының алғышарттарын жасауға мүмкіндік береді.

Сол сияқты, жобаны іске асыру нәтижесінде тірек кентіректерінің және қазылған кеңістіктердің айналасындағы массивтің орнықтылығы мен ақауын бағалауды қамтитын зерттеулер кешенін (теориялық және табиғи) жүргізу нәтижелері негізінде кентіректердің қайта игеру кезеңдеріндегі орнықтылығын қамтамасыз ететін кен денелерін қазудың жаңа технологиялық схемасы әзірленеді.

 

AP14972951 «Геотехникалық шешімдер кешені негізінде қуаты аз кен орындарын игеру кезінде кенді ыдыратуды басқару үшін тау кен жұмыстарын жүргізу параметрлерін оңтайландыру» ғ.ж. Мусин А.А.

Өзектілігі

Жобаның идеясы массивтің құрылымдық, беріктік қасиеттерін және табиғи кернеу өрісін ескере отырып, терең ұңғымаларды қолдана отырып, едендік құлау жүйесімен жұмыс істеу кезінде кенді ыдыратуды азайтуды қамтамасыз ететін геотехникалық шешімдер кешені негізінде қуаты аз кен орындарын игеру кезінде кенді ыдыратуды басқару үшін тау-кен жұмыстарын жүргізу параметрлерін оңтайландыру әдістемесін әзірлеу болып табылады.

Кенді ыдыратуды басқару әдістемесін әзірлеу өндіріс жұмыстарының жоғары өзіндік құнымен проблеманы шешуге және жарылғыш заттардың, тау-кен массасын тасымалдау мен өңдеудің нақты шығындарын азайтуға көмектеседі.

Жобаның мақсаты

Жобаның мақсаты кеннің ыдырауын азайтуды қамтамасыз ететін тау-кен жұмыстарын жүргізу параметрлерін оңтайландыру әдістемесін әзірлеу үшін сыйымды тау жыныстарының рейтингін анықтау бойынша геотехникалық зерттеулер кешенін жүргізу болып табылады.

Күтілетін нәтижелер

Массивтің рейтингтік жіктемелері негізінде тау жыныстарының құрылымдық және беріктік қасиеттері бойынша деректер базасы құрылады және ISRM халықаралық стандартына сәйкес Бартанның Q, RQD, GSI және RMR әдістемелері бойынша массивтің рейтингі айқындалады;

Бартанның Q, RQD, RMR және GSI критерийлері бойынша массивтің рейтингтік жіктемелері негізінде кен орнының үш өлшемді блоктық моделі салынады;

Кеннің соңғы шығарындыларынан қабатты құлау жүйесімен қуаты аз тамырларды өңдеу кезінде кенді ыдыратуды азайту үшін әзірленген әдістер мен кешенді шешімдердің техникалық-экономикалық тиімділігі негізделетін болады;

Геотехникалық шешімдер кешені негізінде кенді ыдыратуды басқару үшін тау-кен жұмыстарының параметрлерін оңтайландыру бойынша ұсынымдар мен әдістемелік нұсқаулар әзірленетін болады.

Зерттеу тобы

  1. Мусин Айбек Әбдіқалықұлы – ғ.ж., PhD, ПҚКБ кафедрасының аға оқытушысы.

ORCID — 0000-0001-6318-9056

Researcher ID – AGD-697-2022

Scopus Author ID – 57225333744

Хирш Индексі – 2

  1. Әбеуов Еркебұлан Айтуғанұлы-ғылыми консультант, техника ғылымдарының кандидаты, ПҚКБ кафедрасының доценті.

ORCID iD – — 0000-0002-6420-565X

Хирш Индексі – 2

Scopus Author ID — 57222604289

2022 жылғы жарияланымдар тізімі

А.А. Мусин, А.К. Матаев, Е.А. Абеуов «Қуаты аз кен орындарын игеру кезінде кенді ыдыратуды басқару әдістерін талдау» // Тау-кен журналы, №9 (209) 2022, 14-20 б.

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Зерттеу нәтижелері 6В07202 «Тау-кен ісі» білім беру бағдарламасының «ПГР-де кен орындарын игеру жүйелері», 7М07202 «Тау-кен ісі» білім беру бағдарламасының «Тау-кен ісіндегі геоақпараттық жүйелер» пәні бойынша 1 PhD диссертациялар, оқу-әдістемелік кешендер дайындау кезінде пайдаланылатын болады.

 

AP14972877 « Көмірдің нанокөшірмесін зерттеу негізінде кенеттен көмір мен газ шығарындыларын болжау әдістерін әзірлеу» ғ.ж. Маусымбаева А.Д.

Өзектілігі

Жұмыстың өзектілігі мынада: әзірленген эмпирикалық модель және Қарағанды бассейні көмірінің көмір заттарының беткі қабатының сандық наноқұрылымын анықтау, ол сыртқы ортамен өзара әрекеттесу кезінде пайда болатын процестерді анықтайды және өлшемдік әсерлерді ескере отырып, газ шығаруды арттыру үшін көмір қабатына әсер етудің жаңа әдістерін анықтайды. Жылжымалы фазалық интерфейсі бар теңдеулер негізінде көмір қабаттарының кернеулі-деформацияланған күйінің моделі жасалды және еркін күйде де, тау-кен өндіру процесінде де көмір қабаттарының газ қозғалысымен байланысты барлық процестердің автотолқынды сипатқа ие екендігі теориялық тұрғыдан көрсетілген, бұл газдың шығуы мен көмір қабаттарының жойылу сипатын анықтайды; теориялық тұрғыдан көмірдің беріктігі беттік энергиямен анықталады; газсыздандыру (қышқылмен ажырауды ескере отырып) бетінен тік ұңғымалармен және қабаттан кемінде 20 метр қашықтықта өтетін дренаждық қазбалармен үлкен әсер ететіні көрсетілген; ұңғымадағы ажырау сұйықтығының ағыны ыдырап, аралас-еркіндікке ауысатыны көрсетілген.

Жобаның мақсаты

Көмір мен газдың кенет шығарындыларын болжаудың инновациялық әдісін әзірлеу көмір заттарының наноқабатталуын зерделеу және оларды кейіннен көмір шахталарына енгізу

Күтілетін нәтижелер

Ғылыми әсер электрохимиялық талдау және жабындардың тозуын анықтау арқылы машина жасау бөлшектерінің сапасын өлшеуге арналған жаңа құрылғылар жасаудан тұрады.

Жобаны іске асырудың әлеуметтік әсері жастар қатарынан білікті кадрлар даярлауды және сайып келгенде, елдің зияткерлік әлеуетін арттыруды қамтиды.

Жобаны іске асырудың экономикалық әсері әртүрлі көрсеткіштерден тұрады: Атом және жылу электр станцияларының аппаратуралары мен жабдықтарының істен шығуы және технологиялық тоқтап қалуы, тау-кен, машина жасау және металлургия өндірісі есебінен жоспарланбаған шығындардың айтарлықтай төмендеуі, еңбек өнімділігінің өсуі және еңбек сыйымдылығының төмендеуі, заманауи технологияларды енгізу есебінен, өнімнің материалдық сыйымдылығы мен өзіндік құнының төмендеуі, пайда мен рентабельділіктің өсуі. Жобаны іске асырудың экономикалық әсері жылына кемінде 10 млн. теңгені құрайды.

Зерттеу тобы

  1. Маусымбаева Әлия Думанқызы – ғылыми жетекші, PhD, т.ғ.к., ГПҚКОБ кафедрасының аға оқытушысы.

ORCID 0000-0002-7214-8026

Researcher ID E-2038-2015

Scopus Author 57144628100

  1. Портнов Василий Сергеевич – ғылыми консультант, т.ғ.д., ГПҚКОБ кафедрасының профессоры.

ORCID ID 0000-0002-4940-3156

Researcher ID N-1982-2015

Scopus Author ID 55750611900

2022 жылғы жарияланымдар тізімі

  1. Маусымбаева А.Д., Юров В.М., Портнов В.С., Иманбаева С.Б., Рева Н.В. «Көмірдің беткі қабатының моделі» // «Scientific results» халықаралық конференциясының материалдары Италия 20-21.10.2022 ж. 284-293 б.
  2. High entropic alloys and coatings: Monograph / Maussymbayeva A.D., Yurov V.M., Ibatov M.K., Portnov V.S.,; Saginov Technical Uni-versity. – Karaganda: STU Publishing House, 2022. – 131p

Информация для потенциальных пользователей

Полученные результаты могут быть интересны инженерно-геологическим службам шахт Карагандинского бассейна.

 

АР14972815 «Дайындық қазбаларын бекіту технологиясын таңдау және негіздеу арқылы тұрақсыз массивтер жағдайындағы геомеханикалық жағдайды зерттеу» ғ.ж. Матаев А.Қ.

Өзектілігі

Хромтау кен орнының шахта аймағының кен орнында дунит бойынша серпентиниттер кеңінен дамыған. Пироксен дуниттері бойынша серпентинит сирек кездеседі. Бұл тау жыныстары жер бетінен 35÷110 м тереңдікке дейін таралады. Кептіру дәрежесінің максималды мәні 10-20 м тереңдікте байқалады. мұнда тау жыныстары ұсақ түйіршікті жыныстардан түзіліп, саз массасына айналды.

Тереңдіктің жоғарылауымен тау жыныстарының беріктігі артады. Төмен тоннажды жыныстар мен кендердің үлкен тереңдікте қысылуына төзімділік 60÷120 МПа шамасына дейін өзгереді.

Геологиялық мәліметтерге сәйкес, негізгі кен кен орны негізінен қатты және тығыз қиылысқан кендерден тұрады, ал кен орнындағы тау жыныстары әртүрлі дәрежеде серпентинизацияланған проксенсіз дуниттерден, пироксенді дуниттерден және перидотиттерден тұрады.

Жобаның мақсаты

Жұмыстың мақсаты тазарту жұмыстарының тауларға әсер ету шекарасындағы тау жыныстары массивіндегі кернеулі деформацияланған жағдайды (КДЖ) болжау болып табылады. -480 М игеру жүйесін пайдалану кезінде Хромтау кен орнының шахтасында қолданылатын бекіткіш түрлерінің жүк көтергіштігін есептеу.

Күтілетін нәтижелер

Жобаны іске асыру нәтижесінде:

— шахтаны игерудің тау-кен-геологиялық және тау-кен техникалық жағдайларын талдау, кернеу-деформациялық жай-күйді анықтау әдістемелерін талдау, сондай-ақ тау жыныстары массивінің кернеу-деформациялық жай-күйін сандық талдау;

-тиімді сандық әдістерді қолдануға негізделген және қазу учаскесіндегі «Тау-кен-геомеханикалық» жағдай болжамының сенімділігін арттыруға мүмкіндік беретін массивтің КДЖ болжамды бағасы.

— негізгі жыныстардағы және кен массивіндегі қазбалардың бекіткішіне жүктеме мөлшерін есептеу және сандық талдау негізінде шахтада қолданылатын бекіткіш түрлерінің көтергіш қабілетін есептеу;

Зерттеу тобы

  1. Матаев Азамат Қалижанұлы – PhD, ғ.ж.., ПҚКБ кафедрасының аға оқытушысы.

ORCID — 0000-0001-9033-8002

Researcher ID – D-3766-2019

Scopus Author ID – 57219561578

  1. Әбеуов Еркебұлан Айтуғанұлы-ғылыми. консультант, т.ғ.к., ПҚКБ кафедрасының доценті.

ORCID iD – — 0000-0002-6420-565X

Scopus Author ID — 57222604289

Әлеуетті пайдаланушыларға арналған ақпарат

Зерттеу нәтижелері 6В07202 «Тау-кен ісі» білім беру бағдарламасының «Тау-кен кәсіпорындарының құрылысы», 7М07202 «Тау-кен ісі» білім беру бағдарламасының «Тау-кен ісіндегі геоақпараттық жүйелер» пәні бойынша 1 PhD диссертациялар, оқу-әдістемелік кешендер дайындау кезінде пайдаланылатын болады.

Без рубрики